Ekologiczna żywność reprezentuje szczególną kategorię artykułów spożywczych, która podlega ścisłym regulacjom prawnym zarówno w Europie, jak i Stanach Zjednoczonych. Podstawowym dokumentem regulującym tę sferę w Unii Europejskiej jest Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych, które obowiązuje od stycznia 2022 roku. Po drugiej stronie Atlantyku odpowiedzialność za normowanie tego sektora leży na Departamencie Rolnictwa Stanów Zjednoczonych, który ustanowił całościowy system certyfikacji USDA Organic.
Definicja żywności ekologicznej wykracza daleko poza proste stwierdzenie, że produkty te powstają bez chemicznych środków ochrony roślin. Wedle z europejskimi regulacjami, produkt może nosić nazwę ekologiczny tylko wtedy, gdy zawiera co najmniej dziewięćdziesiąt pięć procent składników pochodzących z rolnictwa ekologicznego. Transatlantyckie standardy USDA przyjmują identyczny próg, choć wprowadzają również kategorię produktów oznaczonych jako „made with organic”, które muszą zawierać minimum siedemdziesiąt procent organicznych składników, lecz nie mogą stosować oficjalnej pieczęci USDA organic.
Naturalne podstawy produkcji ekologicznej opierają się na szeregu kluczowych zasadach agrotechnicznych. Rolnicy ekologiczni muszą stosować rotację upraw, co oznacza cykliczne zmienianie rodzaju roślin uprawianych na tym samym polu. Ta praktyka zapobiega wyjałowieniu gleby i naturalnie ogranicza występowanie szkodników. Zamiast syntetycznych nawozów, gospodarstwa ekologiczne stosują kompost, rośliny motylkowate oraz mineralne preparaty dopuszczone przez właściwe instytucje certyfikujące.
Hodowla zwierząt w systemie ekologicznym różni się zasadniczo od konwencjonalnej produkcji zwierzęcej. Zwierzęta muszą mieć dostęp do pastwisk przez odpowiednią część roku, a ich dieta ma się składać na paszach ekologicznych. Europejskie przepisy wykluczają rutynowego stosowania antybiotyków jako środków profilaktycznych, pozwalając na ich użycie wyłącznie w przypadkach rzeczywistej choroby. Transatlantyckie normy przyjmują podobne podejście, żądając przestrzegania okresu karencji po zastosowaniu leków weterynaryjnych.
Kontrola jakości i certyfikacja reprezentują nieodzowny element systemu żywności ekologicznej. W Unii Europejskiej każde gospodarstwo wytwarzające żywność ekologiczną musi być zarejestrowane i kontrolowane przez uprawnione jednostki certyfikujące minimum raz w roku. Kontrolerzy weryfikują nie tylko przestrzeganie zasad uprawy, ale również prowadzenie odpowiedniej dokumentacji, składowanie produktów oraz separację od konwencjonalnych upraw. W Stanach Zjednoczonych funkcję tę pełnią jednostki certyfikujące zatwierdzone przez USDA, które realizują analogiczne inspekcje zgodnie z National Organic Program.
Oznakowanie produktów ekologicznych jest objęte szczegółowym wymaganiom prawnym. W Europie obowiązkowe jest umieszczenie unijnego logo ekologicznego w postaci zielonego liścia utworzonego z gwiazdek, a także wskazanie miejsca pochodzenia surowców. Logo to może pojawić się wyłącznie na produktach wypełniających wszystkie wymogi rozporządzenia. Amerykańskie oznakowanie wykorzystuje specyficzną pieczęć USDA Organic, którą mogą otrzymać tylko artykuły posiadające minimum dziewięćdziesiąt pięć procent ekologicznych składników.
Wymiar glebowy produkcji ekologicznej zasługuje na szczególną uwagę. Rolnictwo ekologiczne skupia się na budowaniu żyzności gleby poprzez zwiększanie zawartości materii organicznej. Gleba postrzegana jest nie jako martwy substrat, ale jako żywy ekosystem pełen mikroorganizmów, grzybów i innych form życia, które współpracują z korzeniami roślin. Ta filozofia kieruje do stosowania technik takich jak mulczowanie, kompostowanie oraz uprawa roślin wzbogacających strukturę gleby.
Przetwarzanie żywności ekologicznej również podlega surowym zasadom. Dopuszczone są tylko określone dodatki konserwujące i metody obróbki, które zostały zatwierdzone przez odpowiednie organy regulacyjne. Unijne przepisy zawierają dokładną listę dopuszczonych substancji dodatkowych, która jest znacznie krótsza niż ta obowiązująca w konwencjonalnym przetwórstwie spożywczym. Wykluczone są między innymi sztuczne barwniki, aromaty oraz większość utrwalaczy.
JedzEko – Ekologiczna Żywność
Różnice między unijnym a transatlantyckim systemem certyfikacji, choć subtelne, mają ważne znaczenie dla międzynarodowego handlu. Unia Europejska i Stany Zjednoczone zawarły umowę o obustronnym uznawaniu standardów ekologicznych, co oznacza, że produkty poświadczone w jednym regionie mogą być sprzedawane jako ekologiczne w drugim bez dodatkowej certyfikacji. Nie wszystkie kraje trzecie korzystają z takiego przywileju, co utrudnia import produktów ekologicznych z innych regionów świata.
Biologiczny charakter żywności ekologicznej wyraża się także w zakazie stosowania organizmów modyfikowanych genetycznie. Zarówno europejskie, jak i transatlantyckie regulacje jednoznacznie zakazują wykorzystywania GMO w produkcji ekologicznej, co obejmuje nie tylko same rośliny, ale również pasze dla zwierząt oraz składniki przetworzonych produktów. Ta zasada nakłada wzmożonej czujności w krajach, gdzie uprawa GMO jest powszechna, aby zapobiec niezamierzonego skażenia ekologicznych upraw.